ဘာရူဝါ (မရမာကြီး) လူမျိုးစုဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ

အင်ဒို-အာရိယန် အရင်းအမြစ်နှင့် တိဗက်-မြန်မာ သွေးနှောပေါင်းစည်းမှုဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ (DNA) နှင့် သမိုင်းအကျဉ်း

၁။ ခန္ဓာကိုယ်ဆဲလ် မျိုးရိုးဗီဇ (Autosomal DNA)

မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ တောင်အာရှနှင့် အရှေ့အာရှ အချိုးအစားများ ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည် —

တောင်အာရှ (Indo-Aryan Core) ၆၅% – ၇၅%
အရှေ့/အရှေ့တောင်အာရှ (Tibeto-Burman) ၂၅% – ၃၅%

* သာမန်ဘင်္ဂါလီများတွင် အရှေ့အာရှဗီဇ ၅%–၁၅% သာရှိသဖြင့် မရမာကြီးတို့တွင် သိသာစွာ မြင့်မားနေခြင်းဖြစ်သည်။

၂။ ဘာသာစကားနှင့် ဇစ်မြစ်
  • မိခင်ဘာသာစကား — အင်ဒို-ဥရောပ မျိုးနွယ်ခွဲဖြစ်သော အင်ဒို-အာရိယန် (စစ်တကောင်း/ဘင်္ဂါလီ နွယ်ဝင်) ဘာသာစကားကို ပြောဆိုသည်။
  • သမိုင်းကြောင်း အခြေခံ — မဂဓနှင့် အရှေ့အိန္ဒိယဘက်မှ စစ်တကောင်းနှင့် ရခိုင်ဒေသဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်သည်။
  • အမည်ရင်းမြစ် — ရခိုင်/မြန်မာဘုရင်များ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် "မြန်မာကြီး/မရမာကြီး" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခံရရာမှ အမည်တွင်လာခဲ့သည်။
၃။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု
  • ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ — တောင်အာရှဒေသတွင် ရှားပါးစွာ ကျန်ရှိနေသော သမိုင်းရှည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာဝင် လူမျိုးစုဖြစ်သည်။
  • သာသနာရေး ချိတ်ဆက်မှု — သမိုင်းတစ်လျှောက် ရခိုင်နှင့် သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) သံဃာတော်များနှင့် သာသနာရေး ဆက်သွယ်မှု ခိုင်မာခဲ့သည်။
  • ယဉ်ကျေးမှု ရောယှက်မှု — ရခိုင်/မရမာ (Marma) လူမျိုးများနှင့် အိမ်ထောင်ပြုမှုများပြားခဲ့၍ ပွဲတော်နှင့် လူနေမှုဓလေ့များ ရောနှောလျက်ရှိသည်။
၄။ မိဘမျိုးရိုးဗီဇ (Uniparental DNA)
အညွှန်းကိန်း တွေ့ရှိရသော Haplogroups
ဖခင်မျိုးရိုး (Y-DNA) R1a1 H L O2/O3
မိခင်မျိုးရိုး (mtDNA) M2 M3 M33 F B

တောင်အာရှ ရင်းမြစ်များ အဓိကဖြစ်သော်လည်း အရှေ့အာရှ မျိုးရိုးဗီဇ (O, F, B) များ အထိုက်အလျောက် ရောနှောနေသည်။

၅။ ရိုးရာဓလေ့နှင့် ပွဲတော်များ
  • သင်္ကြန်ပွဲတော် (Sangken/Bizhu) — ရခိုင်/မရမာတို့ကဲ့သို့ ရေပက်ဖျန်းသည့် သင်္ကြန်ရိုးရာကို အဓိကနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်အဖြစ် အထွတ်အမြတ်ထား ကျင်းပသည်။
  • ဝါတွင်း/ဝါကျွတ်နှင့် ကထိန် — သီတင်းကျွတ် မီးထွန်းပွဲနှင့် မဟာဘုံကထိန်ပွဲများကို ဗုဒ္ဓဘာသာရိုးရာ အခမ်းအနားများအတိုင်း စည်ကားစွာ ပြုလုပ်ကြသည်။
  • ဖန်မီးအိမ်လွှတ်ပွဲ (Probarona Purnima) — သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့ညများတွင် မိုးပျံမီးပုံးပျံ (ဖန်မီးအိမ်) လွှတ်တင်၍ ပူဇော်သည့် ထူးခြားသော ဓလေ့ရှိသည်။
၆။ ပညာရေးနှင့် သာသနာပြု သမိုင်းမှတ်တိုင်
  • သာသနာ နိုးကြားရေး (Barua Renaissance) — ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဆရာတော် Sangharaj Saramedha ၏ သာသနာပြုမှုကြောင့် ထေရဝါဒဝိနည်းစနစ်များ ပြန်လည်နိုးကြားရှင်သန်ခဲ့သည်။
  • ပါဠိစာပေ ပညာရှင်များ — တောင်အာရှတက္ကသိုလ်များတွင် ပါဠိဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓစာပေဆိုင်ရာ ထင်ရှားသော ပါမောက္ခ၊ သုတေသီများစွာ ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။
  • လူမှုစီးပွား ရပ်တည်ချက် — စစ်တကောင်းနှင့် ဒေသတွင်း၌ ပညာရေး၊ ဆေးပညာနှင့် ဥပဒေ/အစိုးရဌာနများတွင် ထင်ရှားသော အသိပညာရှင် လူတန်းစားအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။
အနှစ်ချုပ် — ဘာရူဝါ (မရမာကြီး) တို့သည် ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအခြေခံအရ အင်ဒို-အာရိယန် (တောင်အာရှ) အနွယ်ဖြစ်သော်လည်း၊ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကို အတူကိုးကွယ်ရင်း ရခိုင်/မရမာတို့နှင့် သွေးနှောပေါင်းစည်းခဲ့သဖြင့် တိဗက်-မြန်မာ ဗီဇနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ၂၅%–၃၅% ခန့် ပေါင်းစပ်စီးဆင်းနေသည့် ပေါင်းကူးလူမျိုးစု ဖြစ်ပါသည်။