အင်ပါယာများ ပျက်သုဉ်းစေသည့် လျှို့ဝှက်သမိုင်းက သင်ပေးလိုက်သော သင်ခန်းစာများ နှင့် အမေရိကန်

သမိုင်းတလျှောက် အင်ပါယာကြီးများ အဘယ်ကြောင့် ပြိုလဲသွားကြသည်ကို သင်စဉ်းစားဖူးပါသလား။ အများစုက စစ်ပွဲရှုံးနိမ့်ခြင်း သို့မဟုတ် ကပ်ရောဂါဘယများကြောင့်ဟု ထင်မှတ်တတ်ကြသော်လည်း ပထဝီနိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးသမိုင်းကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြည့်လျှင် အင်ပါယာတိုင်းသည် ရှောင်လွှဲမရသော သင်္ချာနိယာမ (၇) ဆင့်ကြောင့်သာ ပျက်စီးခဲ့ကြရခြင်းဖြစ်သည်။ ရောမ၊ မွန်ဂို၊ အော်တိုမန်နှင့် ဗြိတိန် အစရှိသည့် အင်ပါယာကြီးများသည် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ခေတ်ကာလ မတူညီကြသော်လည်း ပျက်စီးခြင်းသို့ ဦးတည်သည့် ဖြစ်စဉ်မှာမူ ထပ်တူညီနေသည်ကို တွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။

ဤဖြစ်စဉ်အားလုံး၏ အခြေခံတွင် ရှိနေသည့် အရှိတရားမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -

"အင်ပါယာတစ်ခုသည် မိမိဝင်ငွေထက် ပိုမိုသုံးစွဲမှုကို ထာဝရ လုပ်ဆောင်၍မရနိုင်"

လက်ရှိ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် သမိုင်းက သတိပေးထားသော ထိုအဆင့်များထဲမှ မည်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိနေပြီနည်း။ ဤဆောင်းပါးတွင် အင်ပါယာများကို ပြိုလဲစေသည့် ရှောင်လွှဲမရသော ဖြစ်စဉ်များနှင့် လက်ရှိကမ္ဘာ့အခြေအနေကို သမိုင်းဝင် စီးပွားရေးပညာရှင်တစ်ဦး၏ အမြင်ဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ တင်ပြသွားမည်ဖြစ်သည်။

၁။ အင်ပါယာတိုင်း ကျရှုံးစေသည့် ပုံသေကားကျ အဆင့် ၇ ဆင့် (The Inevitable 7-Stage Pattern)

သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ အင်ပါယာတစ်ခု၏ ဖြစ်တည်မှုနှင့် ပျက်စီးမှုသည် လူသားတို့၏ သဘာဝနှင့် သင်္ချာသဘောတရားအပေါ်တွင်သာ အခြေခံနေသည်။ အင်ပါယာတစ်ခုသည် အောင်မြင်မှု၏ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် အောက်ပါ အဆင့် ၇ ဆင့်ကို ပုံသေဖြတ်သန်းကြရသည် -

၁။ ကြီးစိုးမှု (Dominance): စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးတွင် အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်လာပြီး ကမ္ဘာက ယုံကြည်ရသော ငွေကြေးကို ပိုင်ဆိုင်ချိန်။

၂။ အလွန်အကျွံချဲ့ထွင်မှု (Overextension): အောင်မြင်မှုများကြောင့် နယ်မြေနှင့် စစ်ရေးတာဝန်ယူမှုများ ချဲ့ထွင်လာချိန်။ ဤအဆင့်တွင် ဝင်ငွေသည် Linear နှုန်းဖြင့်သာ တိုးတက်သော်လည်း ကုန်ကျစရိတ်မှာမူ Exponential နှုန်းဖြင့် အဆမတန် မြင့်တက်လာသည်။

၃။ လိုငွေပြသုံးစွဲမှု (Deficit Spending): အလွန်အကျွံချဲ့ထွင်မှုကြောင့် ဝင်ငွေထက် အသုံးစရိတ်က ပိုများလာပြီး အမြဲတမ်း အကြွေးတင်လာခြင်း။

၄။ ငွေကြေးတန်ဖိုးချခြင်း (Currency Debasement): အကြွေးများဆပ်ရန်နှင့် အသုံးစရိတ်အတွက် ငွေကြေးကို တန်ဖိုးလျှော့ချခြင်း သို့မဟုတ် အာမခံချက်မရှိသော Fiat Currency (အာမခံချက်မရှိသော ငွေကြေး) များကို အလွန်အကျွံ ရိုက်နှိပ်ခြင်း။

၅။ ငွေကြေးဖောင်းပွမှု (Inflation): ငွေကြေးတန်ဖိုး ကျဆင်းလာသဖြင့် ကုန်ဈေးနှုန်းများ အဆမတန် မြင့်တက်လာချိန်။

၆။ ယုံကြည်မှုပျောက်ဆုံးခြင်း (Loss of Confidence): ပြည်သူများနှင့် နိုင်ငံတကာက အဆိုပါ ငွေကြေးနှင့် စနစ်အပေါ် ယုံကြည်မှု မရှိတော့ဘဲ အစားထိုးစရာများကို ရှာဖွေလာချိန်။

၇။ ပြိုကျပျက်စီးခြင်း (Collapse): စီးပွားရေးနှင့် စစ်တပ်ကို ဆက်လက် မထိန်းသိမ်းနိုင်တော့ဘဲ အင်ပါယာ ပြိုကွဲသွားချိန်။

ဤအဆင့်များအကြား ကူးပြောင်းမှုသည် သင်္ချာသဘောတရားအရ ဖြစ်ရခြင်းဖြစ်သည်။ အဆင့် (၂) ရှိ အလွန်အကျွံ စစ်ရေးအသုံးစရိတ်များသည် အဆင့် (၃) ဖြစ်သော အမြဲတမ်း လိုငွေပြမှုကို ဖြစ်စေပြီး ထိုမှတဆင့် ငွေကြေးတန်ဖိုးချခြင်းနှင့် ပျက်စီးခြင်းသို့ မလွဲမသွေ ဦးတည်သွားစေသည်။

၂။ ငွေကြေးတန်ဖိုးချခြင်းသည် အင်ပါယာ၏ နိဂုံး (The Silent Killer: Currency Debasement)

အင်ပါယာတစ်ခု၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို လှိုက်စားစေသည့် အဓိကအချက်မှာ ငွေကြေးတန်ဖိုးကို တမင်လျှော့ချခြင်းဖြစ်သည်။ ရောမအင်ပါယာ၏ Denarius ငွေဒင်္ဂါးသည် အစပိုင်းတွင် ငွေစင် ၁၀၀% ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော်လည်း နီရိုဘုရင် လက်ထက်မှစ၍ ငွေစင်ပါဝင်မှုကို တဖြည်းဖြည်း လျှော့ချခဲ့ရာ ခရစ်သက္ကရာဇ် ၂၆၅ ခုနှစ်တွင် ၅% သာ ကျန်ရှိတော့သည်။ အလားတူပင် အော်တိုမန်အင်ပါယာ၏ Akce ငွေဒင်္ဂါးသည်လည်း ၁၄၇၅ မှ ၁၆၄၀ ခုနှစ်အတွင်း ငွေစင်ပါဝင်မှု ၉၅% အထိ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။

ဤသင်္ချာနိယာမသည် သတ္တုဒင်္ဂါးများတွင်သာမက စက္ကူငွေကြေးစနစ်တွင်လည်း အကျုံးဝင်ကြောင်း မွန်ဂိုအင်ပါယာက သက်သေပြခဲ့သည်။ မွန်ဂိုတို့သည် ပိုးချည်နှင့် ငွေဖြင့် ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသော "Chao" (ချောင်) ဟုခေါ်သည့် စက္ကူငွေကြေးကို အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း စစ်စရိတ်အတွက် အကန့်အသတ်မရှိ ရိုက်နှိပ်ခဲ့ရာမှ ငွေကြေးဖောင်းပွမှု ၁,၀၀၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး စီးပွားရေးစနစ်တစ်ခုလုံး ကုန်စည်ချင်းဖလှယ်သည့် (Barter) စနစ်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။

ဤကဲ့သို့ ငွေကြေးတန်ဖိုး ကျဆင်းခြင်း၏ နောက်ဆုံးရလဒ်မှာ စနစ်တစ်ခုလုံးအပေါ် ယုံကြည်မှု ပျောက်ဆုံးသွားခြင်းဖြစ်သည်။

"ခရစ်သက္ကရာဇ် ၄ ရာစုအတွင်း ရောမစစ်သားများသည် ၎င်းတို့လက်ခံရရှိသော Denarius ငွေဒင်္ဂါးများမှာ တန်ဖိုးမရှိတော့သဖြင့် လစာအဖြစ် လက်ခံရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ကြပြီး ရွှေ သို့မဟုတ် ကုန်ပစ္စည်းများကိုသာ အစားထိုး တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။"

၃။ ဗြိတိန်အင်ပါယာထံမှ သင်ခန်းစာ- အချိန်တိုအတွင်း ပြိုလဲသွားနိုင်ခြင်း (The Rapid Fall of the British Empire)

ဗြိတိန်အင်ပါယာသည် ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာ့အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ပေါင်စတာလင်သည် ရွှေဖြင့် ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသော ကမ္ဘာ့အရန်ငွေကြေး (Reserve Currency) အဖြစ် စိုးမိုးခဲ့သည်။ သို့သော် ပထမကမ္ဘာစစ်၏ အလွန်အကျွံ စစ်စရိတ်များကြောင့် ၅ နှစ်အတွင်း အကြွေး ၁၀ ဆ မြင့်တက်သွားခဲ့သည်။

ဗြိတိန်သည် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ရွှေစံနှုန်း (Gold Standard) ကို အပြီးတိုင် စွန့်လွှတ်ခဲ့ရပြီး ပေါင်ငွေသည် အာမခံချက်မရှိသော Fiat Currency ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ် Bretton Woods ညီလာခံတွင် ကမ္ဘာ့အရန်ငွေကြေး အဆင့်အတန်းကို အမေရိကန်ဒေါ်လာထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ရသည်။ အင်အားအကြီးဆုံး အင်ပါယာတစ်ခုသည် အနှစ် ၃၀ အတွင်း ၎င်း၏ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ နယ်မြေများနှင့် ကမ္ဘာ့အရန်ငွေကြေး အဆင့်အတန်းတို့ကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရုံသာမက ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ငွေကြေးဖောင်းပွမှု ၂၅% အထိ ကြုံတွေ့ရသဖြင့် IMF ထံမှ ငွေချေးခဲ့ရသည်အထိ အရှက်ရဖွယ် နိဂုံးချုပ်ခဲ့ရသည်။

၄။ အမေရိကန်၏ လက်ရှိ Trajectory နှင့် မသေချာသော အနာဂတ် (The U.S. Context: Stage 5 and Beyond)

ယနေ့ခေတ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အခြေအနေကို သမိုင်းဝင် အဆင့်များနှင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးကြည့်ပါက ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ စိုးရိမ်ဖွယ်ရာ အချက်များကို တွေ့ရှိရမည်ဖြစ်သည်။

• အလွန်အကျွံချဲ့ထွင်မှု (Stage 2): နိုင်ငံပေါင်း ၇၀ ကျော်တွင် စစ်အခြေစိုက်စခန်း ၈၀၀ ခန့် ရှိနေပြီး ကာကွယ်ရေးဘတ်ဂျက်မှာ ဒေါ်လာ ၈၀၀ ဘီလီယံကျော် ရှိနေသည်။ ဤပမာဏသည် ၎င်း၏နောက်တွင်ရှိသော အခြားနိုင်ငံ ၁၀ နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းအသုံးစရိတ်ထက်ပင် ပိုမိုများပြားနေခြင်းဖြစ်သည်။
  

• လိုငွေပြသုံးစွဲမှု (Stage 3): ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်၏ အမျိုးသားကြွေးမြီမှာ ဒေါ်လာ ၃၆ ထရီလီယံကျော်သို့ ရောက်ရှိနေပြီး နှစ်စဉ် ဝင်ငွေထက် ၁.၇ ထရီလီယံ ပိုမိုသုံးစွဲနေသည်။ (Now, over 40 trillions @ 2026 August)
  

• ငွေကြေးတန်ဖိုးချခြင်း (Stage 4): ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ရွှေစံနှုန်းကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ပြီးနောက် ဒေါ်လာသည် Fiat Currency ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကိုဗစ်ကပ်ရောဂါ ကာလအတွင်းမှာပင် ဒေါ်လာ ၄ ထရီလီယံကျော်ကို အသစ်ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
  

• ငွေကြေးဖောင်းပွမှု (Stage 5): ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဒေါ်လာ ၁၀၀ ဖြင့် ဝယ်ယူနိုင်သော ပစ္စည်းကို ယနေ့တွင် ဒေါ်လာ ၁၈၀ ပေးမှသာ ဝယ်ယူနိုင်တော့သည်။

အမေရိကန်သည် ယခုအခါ အဆင့် ၅ (Inflation) ကို ကျော်ဖြတ်နေပြီး အဆင့် ၆ ဖြစ်သော "ယုံကြည်မှုပျောက်ဆုံးခြင်း" (Loss of Confidence) သို့ ဦးတည်နေသည်။ BRICS နိုင်ငံများက ဒေါ်လာကို အသုံးမပြုဘဲ အခြားရွေးချယ်စရာ ငွေကြေးစနစ်များ (De-dollarization) ကို တည်ဆောက်ရန် ကြိုးပမ်းနေခြင်းသည် အမေရိကန်၏ အရန်ငွေကြေး အဆင့်အတန်းအတွက် သမိုင်းဝင် သတိပေးခေါင်းလောင်းသံပင် ဖြစ်သည်။

နိဂုံးနှင့် ရှေ့ဆက်စဉ်းစားစရာ

သမိုင်းသည် တပတ်ပြန်လည်တတ်သည်ဟူသော စကားမှာ အင်ပါယာများ၏ စီးပွားရေးနိယာမတွင် ပို၍ပင် ထင်ရှားလှသည်။ ရောမမှ ဗြိတိန်အထိ အင်ပါယာကြီးများ ကျရှုံးရခြင်းမှာ စစ်ရေးအရ ရှုံးနိမ့်ခြင်းထက် သင်္ချာနိယာမကို ဆန့်ကျင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ "ဝင်ငွေထက် ပိုမိုသုံးစွဲခြင်းနှင့် ငွေကြေးကို အကန့်အသတ်မရှိ ရိုက်နှိပ်ခြင်း" သည် မည်သည့်အင်ပါယာကိုမဆို ပျက်စီးခြင်းသို့ ပို့ဆောင်ပေးမည်ဖြစ်သည်။

ယခုအခါ ကျွန်ုပ်တို့အတွက် အတွေးပွားစရာ မေးခွန်းများ ကျန်ရှိနေပါသည် -

• အကယ်၍ ဒေါ်လာ၏ လွှမ်းမိုးမှု အဆုံးသတ်သွားပါက ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးစနစ်သစ်သည် မည်သို့ ဖြစ်လာနိုင်သနည်း?

• အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် သမိုင်းတလျှောက် အင်ပါယာများ မကျော်လွှားနိုင်ခဲ့သည့် ဤသင်္ချာနိယာမကို ချိုးဖျက်နိုင်သည့် ပထမဆုံး အင်ပါယာ ဖြစ်လာနိုင်ပါသလား?

သမိုင်းကတော့ အဖြေတစ်ခုကို ပေးထားပြီးသားဖြစ်ပြီး ထိုအဖြေမှာ "ကိန်းဂဏန်းများသည် ဘယ်သောအခါမျှ မုသားမပြော" ဟူသောအချက်ပင် ဖြစ်သည်။