မင်းတုန်းမင်း၏ နောက်ဆုံးနှစ်များမှ သီပေါမင်း ထီးနန်းတက်သည့်အထိ — လွတ်လပ်သော အထက်မြန်မာပြည်၊ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်သော အောက်မြန်မာပြည်နှင့် ၁၈၈၅ ခုနှစ်အထိ ဦးတည်သွားသော နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းကို infographic ပုံစံဖြင့် တင်ပြထားသည်။
မြို့တော် — မန္တလေး
ဘုရင် — မင်းတုန်းမင်း → သီပေါမင်း
ဆန်တင်ပို့ရေး၊ ဆိပ်ကမ်းကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဗြိတိသျှစီးပွားရေး၏ အဓိကဗဟို
၁၈၅၂ ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်–မြန်မာစစ်ပြီးနောက် အောက်မြန်မာပြည်ကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ထားပြီးသားဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း၏ နိုင်ငံတော်သည် အထက်မြန်မာပြည်ကို အခြေခံထားသော လွတ်လပ်သည့် ဘုရင့်နိုင်ငံအဖြစ် ကျန်ရှိနေသည်။
မန္တလေးနန်းတော်သည် အုပ်ချုပ်ရေးဗဟိုဖြစ်သော်လည်း တော်ဝင်မိသားစု၊ ဝန်ကြီးများ၊ ဒေသအုပ်ချုပ်သူများနှင့် ရှမ်းစော်ဘွားများအကြား အာဏာဖြန့်ကျက်နေဆဲဖြစ်သည်။
မင်းတုန်းမင်းသည် အုပ်ချုပ်ရေး၊ အခွန်၊ စက်မှု၊ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို စမ်းသပ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ပင်လယ်ထွက်ပေါက်နှင့် ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်းတို့သည် ဗြိတိသျှလက်အောက်ရောက်နေသောကြောင့် အထက်မြန်မာပြည်၏ နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်မှုမှာ ဗြိတိသျှနယ်မြေအပေါ် ပိုမိုမှီခိုလာသည်။
မင်းတုန်းမင်း၏ အုပ်ချုပ်မှု အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေဆဲ။ အထက်မြန်မာပြည် လွတ်လပ်နေပြီး ခေတ်မီရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးကို ထိန်းညှိနေသည့်ကာလဖြစ်သည်။
မင်းတုန်းမင်း၏ ကျန်းမာရေး ဆိုးရွားလာသည်။ အဲဒီနောက် ဘယ်သူ ထီးနန်းဆက်ခံမလဲဆိုသည့် ပြဿနာက နန်းတွင်းနိုင်ငံရေး၏ အဓိကအန္တရာယ်ဖြစ်လာသည်။
နန်းတွင်းအာဏာပြိုင်ဆိုင်မှု ပိုပြင်းထန်လာပြီး သီပေါမင်းသား အသာစီးရလာသည်။ အောက်တိုဘာ ၁ ရက်တွင် မင်းတုန်းမင်း ကွယ်လွန်ပြီး သီပေါမင်း ထီးနန်းတက်သည်။
The most devastating El Niño of the 19th century—and one of the strongest in recorded history—occurred between 1876 and 1878. In Asia, this prolonged climate anomaly caused massive monsoon failures, triggering some of the deadliest famines in human history.
Great Famine of 1876–1878
The El Niño severely suppressed the Southwest Monsoon for consecutive years. The drought struck the Deccan Plateau and South India exceptionally hard, resulting in an estimated 5.5 to 10 million deaths.
Northern Chinese Famine of 1876–1879
Northern China endured a catastrophic three-year drought. Provinces such as Shanxi, Shaanxi, and Henan saw total crop failures, leading to the deaths of 9 to 13 million people.
Drought across the western Pacific
Shifting ocean temperatures pushed moisture away from the western Pacific, causing intense droughts across the Dutch East Indies (modern-day Indonesia) and the Philippines. This devastated regional rice harvests and cash crop agriculture.
While the severe drought was a natural phenomenon, historians note that the immense death toll in Asia was heavily exacerbated by political factors, such as colonial authorities continuing to export grain from India during the height of the crop failures.
၁၉ ရာစု (အထူးသဖြင့် ၁၈၇၆-၁၈၇၈) အယ်လ်နီညိုသည် မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သော်လည်း၊ အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့ကဲ့သို့ အဆိုးရွားဆုံး အငတ်ဘေးဆိုက်သည့် အခြေအနေမျိုး မကြုံတွေ့ခဲ့ရပါ။ ထူးခြားချက်မှာ ထိုအချိန်က မြန်မာနိုင်ငံသည် ကပ်ဘေးသင့်နေသော အခြားနိုင်ငံများအတွက် အဓိက ဆန်တင်ပို့ရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ရာသီဥတုအခြေအနေ။ အယ်လ်နီညို သဘာဝအရ မိုးရွာသွန်းမှု လျော့နည်းပြီး အပူချိန် ပိုမိုမြင့်မားလေ့ရှိသောကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းဒေသများတွင် မိုးခေါင်မှုအချို့ကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသရှိ ရေအရင်းအမြစ်များကြောင့် ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရေးကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်ပျက်စီးစေခြင်း မရှိခဲ့ပါ။
အောက်မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆန်တင်ပို့မှု။ ထိုအချိန်က အောက်မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှအစိုးရ လက်အောက်တွင်ရှိပြီး မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ၌ ဆန်စပါးကို စီးပွားဖြစ် တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးနေချိန် ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယတွင် မုတ်သုံမိုးခေါင်းပြီး အငတ်ဘေး အပြင်းအထန် ဆိုက်ရောက်နေချိန်ဖြစ်သောကြောင့်၊ အောက်မြန်မာနိုင်ငံမှ ဆန်များကို အိန္ဒိယသို့ အမြောက်အမြား တင်ပို့ခဲ့ရသည်။ ယင်းအခြေအနေက မြန်မာနိုင်ငံကို အာရှ၏ “ဆန်အိုးကြီး” (Rice Bowl) အဖြစ် အခိုင်အမာ ရပ်တည်လာစေရန် တွန်းအားဖြစ်စေခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နှောင်းပိုင်း (မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်းတို့ လက်ထက်) မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းတွင်မူ ရာသီဥတု ပူပြင်းခြောက်သွေ့မှုနှင့်အတူ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ ဆန်လိုအပ်ချက်ကြောင့် ပြည်တွင်း၌ပါ ကုန်ဈေးနှုန်း မြင့်တက်မှုနှင့် စီးပွားရေး ဂယက်ရိုက်ခတ်မှု အချို့ကို ခံစားခဲ့ရနိုင်သည်။
ကုန်းဘောင်မင်းဆက်တွင် “သားအကြီးဆုံးက အလိုအလျောက် ဘုရင်ဖြစ်မည်” ဟူသော ရှင်းလင်းသော စည်းမျဉ်း မရှိခဲ့ပါ။ ထို့အပြင် ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အရေးကြီးခဲ့သော ကနောင်မင်းသားကြီးကို ၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။
ဗြိတိသျှနှင့် ထိပ်တိုက်မတွေ့ဘဲ ကျန်ရှိနေသည့် လွတ်လပ်ရေးကို ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးစားခဲ့ပြီး ဥရောပနိုင်ငံများနှင့်လည်း ဆက်ဆံရေး တိုးချဲ့ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။
ထီးနန်းတက်ချိန်တွင် အသက် ၂၀ ဝန်းကျင်သာရှိပြီး အုပ်ချုပ်ရေးအတွေ့အကြုံနည်းသည်။ သူ့လက်ထက်တွင် နန်းတွင်းပဋိပက္ခနှင့် ဗြိတိသျှဖိအား နှစ်မျိုးလုံး ပိုမိုပြင်းထန်လာသည်။
မြန်မာဈေးကွက်၊ ကျွန်းသစ်၊ သဘာဝသယံဇာတ၊ ဧရာဝတီလမ်းကြောင်းနှင့် ယူနန်သို့ ဝင်ရောက်နိုင်မည့် ကုန်သွယ်လမ်းကြောင်းများသည် ဗြိတိသျှအတွက် အရေးကြီးလာသည်။
ဒီကာလဟာ မြန်မာဘုရင့်နိုင်ငံ ပျက်သုဉ်းသွားသည့်အချိန် မဟုတ်သေးပါ။ သို့သော် မင်းတုန်းမင်း၏ နောက်ဆုံးတည်ငြိမ်နှစ်များနှင့် သီပေါမင်းလက်ထက် အကျပ်အတည်းစတင်သည့် အလှည့်အပြောင်းကာလဖြစ်သည်။