Konbaung Kingdom • British Burma • 1876–1878

၁၈၇၆–၁၈၇၈
မြန်မာနိုင်ငံ၏
အလှည့်အပြောင်းကာလ

မင်းတုန်းမင်း၏ နောက်ဆုံးနှစ်များမှ သီပေါမင်း ထီးနန်းတက်သည့်အထိ — လွတ်လပ်သော အထက်မြန်မာပြည်၊ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်သော အောက်မြန်မာပြည်နှင့် ၁၈၈၅ ခုနှစ်အထိ ဦးတည်သွားသော နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းကို infographic ပုံစံဖြင့် တင်ပြထားသည်။

Political snapshot
အထက်မြန်မာပြည်
လွတ်လပ်နေဆဲ

ကုန်းဘောင်မင်းဆက်

မြို့တော် — မန္တလေး
ဘုရင် — မင်းတုန်းမင်း → သီပေါမင်း

အောက်မြန်မာပြည်
ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်မှု

ရန်ကုန်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်

ဆန်တင်ပို့ရေး၊ ဆိပ်ကမ်းကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဗြိတိသျှစီးပွားရေး၏ အဓိကဗဟို

The big picture

နိုင်ငံတစ်ခု — အာဏာနှစ်မျိုး

၁၈၅၂ ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်–မြန်မာစစ်ပြီးနောက် အောက်မြန်မာပြည်ကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ထားပြီးသားဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း၏ နိုင်ငံတော်သည် အထက်မြန်မာပြည်ကို အခြေခံထားသော လွတ်လပ်သည့် ဘုရင့်နိုင်ငံအဖြစ် ကျန်ရှိနေသည်။

👑

နိုင်ငံရေး

မန္တလေးနန်းတော်သည် အုပ်ချုပ်ရေးဗဟိုဖြစ်သော်လည်း တော်ဝင်မိသားစု၊ ဝန်ကြီးများ၊ ဒေသအုပ်ချုပ်သူများနှင့် ရှမ်းစော်ဘွားများအကြား အာဏာဖြန့်ကျက်နေဆဲဖြစ်သည်။

⚙️

ခေတ်မီရေး

မင်းတုန်းမင်းသည် အုပ်ချုပ်ရေး၊ အခွန်၊ စက်မှု၊ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို စမ်းသပ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

🚢

စီးပွားရေးဖိအား

ပင်လယ်ထွက်ပေါက်နှင့် ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်းတို့သည် ဗြိတိသျှလက်အောက်ရောက်နေသောကြောင့် အထက်မြန်မာပြည်၏ နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်မှုမှာ ဗြိတိသျှနယ်မြေအပေါ် ပိုမိုမှီခိုလာသည်။

Map of Myanmar and neighbouring countries India and China, 1876–1878
1876 → 1878

အဓိကဖြစ်ရပ် Timeline

၁၈၇၆

မင်းတုန်းမင်း၏ အုပ်ချုပ်မှု အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေဆဲ။ အထက်မြန်မာပြည် လွတ်လပ်နေပြီး ခေတ်မီရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးကို ထိန်းညှိနေသည့်ကာလဖြစ်သည်။

လွတ်လပ်ရေးခေတ်မီရေးဗြိတိသျှဖိအား
၁၈၇၇

မင်းတုန်းမင်း၏ ကျန်းမာရေး ဆိုးရွားလာသည်။ အဲဒီနောက် ဘယ်သူ ထီးနန်းဆက်ခံမလဲဆိုသည့် ပြဿနာက နန်းတွင်းနိုင်ငံရေး၏ အဓိကအန္တရာယ်ဖြစ်လာသည်။

နန်းတွင်းအုပ်စုများထီးနန်းဆက်ခံရေးမတည်ငြိမ်မှု
၁၈၇၈

နန်းတွင်းအာဏာပြိုင်ဆိုင်မှု ပိုပြင်းထန်လာပြီး သီပေါမင်းသား အသာစီးရလာသည်။ အောက်တိုဘာ ၁ ရက်တွင် မင်းတုန်းမင်း ကွယ်လွန်ပြီး သီပေါမင်း ထီးနန်းတက်သည်။

၁ အောက်တိုဘာ ၁၈၇၈သီပေါမင်းအလှည့်အပြောင်း
El Niño 1876–1878 • India • China • Myanmar

အယ်လ်နီညိုနှင့် အာရှအငတ်ဘေး — မြန်မာနှင့် အိမ်နီးချင်းများ

The most devastating El Niño of the 19th century—and one of the strongest in recorded history—occurred between 1876 and 1878. In Asia, this prolonged climate anomaly caused massive monsoon failures, triggering some of the deadliest famines in human history.

🇮🇳

India

Great Famine of 1876–1878

The El Niño severely suppressed the Southwest Monsoon for consecutive years. The drought struck the Deccan Plateau and South India exceptionally hard, resulting in an estimated 5.5 to 10 million deaths.

🇨🇳

China

Northern Chinese Famine of 1876–1879

Northern China endured a catastrophic three-year drought. Provinces such as Shanxi, Shaanxi, and Henan saw total crop failures, leading to the deaths of 9 to 13 million people.

🌴

Southeast Asia

Drought across the western Pacific

Shifting ocean temperatures pushed moisture away from the western Pacific, causing intense droughts across the Dutch East Indies (modern-day Indonesia) and the Philippines. This devastated regional rice harvests and cash crop agriculture.

While the severe drought was a natural phenomenon, historians note that the immense death toll in Asia was heavily exacerbated by political factors, such as colonial authorities continuing to export grain from India during the height of the crop failures.

Myanmar beside India and China

မြန်မာနိုင်ငံ — အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်ကဲ့သို့ အဆိုးရွားဆုံး အငတ်ဘေးမဆိုက်ခဲ့

၁၉ ရာစု (အထူးသဖြင့် ၁၈၇၆-၁၈၇၈) အယ်လ်နီညိုသည် မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သော်လည်း၊ အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့ကဲ့သို့ အဆိုးရွားဆုံး အငတ်ဘေးဆိုက်သည့် အခြေအနေမျိုး မကြုံတွေ့ခဲ့ရပါ။ ထူးခြားချက်မှာ ထိုအချိန်က မြန်မာနိုင်ငံသည် ကပ်ဘေးသင့်နေသော အခြားနိုင်ငံများအတွက် အဓိက ဆန်တင်ပို့ရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ရာသီဥတုအခြေအနေ။ အယ်လ်နီညို သဘာဝအရ မိုးရွာသွန်းမှု လျော့နည်းပြီး အပူချိန် ပိုမိုမြင့်မားလေ့ရှိသောကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းဒေသများတွင် မိုးခေါင်မှုအချို့ကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသရှိ ရေအရင်းအမြစ်များကြောင့် ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရေးကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်ပျက်စီးစေခြင်း မရှိခဲ့ပါ။

အောက်မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆန်တင်ပို့မှု။ ထိုအချိန်က အောက်မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှအစိုးရ လက်အောက်တွင်ရှိပြီး မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ၌ ဆန်စပါးကို စီးပွားဖြစ် တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးနေချိန် ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယတွင် မုတ်သုံမိုးခေါင်းပြီး အငတ်ဘေး အပြင်းအထန် ဆိုက်ရောက်နေချိန်ဖြစ်သောကြောင့်၊ အောက်မြန်မာနိုင်ငံမှ ဆန်များကို အိန္ဒိယသို့ အမြောက်အမြား တင်ပို့ခဲ့ရသည်။ ယင်းအခြေအနေက မြန်မာနိုင်ငံကို အာရှ၏ “ဆန်အိုးကြီး” (Rice Bowl) အဖြစ် အခိုင်အမာ ရပ်တည်လာစေရန် တွန်းအားဖြစ်စေခဲ့သည်။

မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း။ ကုန်းဘောင်ခေတ် နှောင်းပိုင်း (မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်းတို့ လက်ထက်) မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းတွင်မူ ရာသီဥတု ပူပြင်းခြောက်သွေ့မှုနှင့်အတူ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ ဆန်လိုအပ်ချက်ကြောင့် ပြည်တွင်း၌ပါ ကုန်ဈေးနှုန်း မြင့်တက်မှုနှင့် စီးပွားရေး ဂယက်ရိုက်ခတ်မှု အချို့ကို ခံစားခဲ့ရနိုင်သည်။

Why it became dangerous

အတွင်းရေး အားနည်းချက် — ထီးနန်းဆက်ခံရေး

ကုန်းဘောင်မင်းဆက်တွင် “သားအကြီးဆုံးက အလိုအလျောက် ဘုရင်ဖြစ်မည်” ဟူသော ရှင်းလင်းသော စည်းမျဉ်း မရှိခဲ့ပါ။ ထို့အပြင် ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အရေးကြီးခဲ့သော ကနောင်မင်းသားကြီးကို ၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။

ကနောင်မင်းသားကြီး လုပ်ကြံခံရသည်
ထီးနန်းဆက်ခံသူ မရှင်းလင်းတော့
မင်းသား၊ မိဖုရား၊ ဝန်ကြီးအုပ်စုများ အာဏာပြိုင်
မင်းတုန်းမင်းနာမကျန်းချိန် အကျပ်အတည်း မြင့်တက်
“ပြင်ပမှာ ဗြိတိသျှအင်ပါယာ ဖိအားပေးနေစဉ်၊ အတွင်းမှာတော့ ထီးနန်းဆက်ခံရေး ပြဿနာက နိုင်ငံတော်ကို အားနည်းစေခဲ့သည်။”
Mindon → Thibaw

ဘုရင်အပြောင်းအလဲနှင့် နိုင်ငံရေးအန္တရာယ်

🧭

မင်းတုန်းမင်း

ဗြိတိသျှနှင့် ထိပ်တိုက်မတွေ့ဘဲ ကျန်ရှိနေသည့် လွတ်လပ်ရေးကို ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးစားခဲ့ပြီး ဥရောပနိုင်ငံများနှင့်လည်း ဆက်ဆံရေး တိုးချဲ့ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။

👑

သီပေါမင်း

ထီးနန်းတက်ချိန်တွင် အသက် ၂၀ ဝန်းကျင်သာရှိပြီး အုပ်ချုပ်ရေးအတွေ့အကြုံနည်းသည်။ သူ့လက်ထက်တွင် နန်းတွင်းပဋိပက္ခနှင့် ဗြိတိသျှဖိအား နှစ်မျိုးလုံး ပိုမိုပြင်းထန်လာသည်။

🌍

ဗြိတိသျှစိတ်ဝင်စားမှု

မြန်မာဈေးကွက်၊ ကျွန်းသစ်၊ သဘာဝသယံဇာတ၊ ဧရာဝတီလမ်းကြောင်းနှင့် ယူနန်သို့ ဝင်ရောက်နိုင်မည့် ကုန်သွယ်လမ်းကြောင်းများသည် ဗြိတိသျှအတွက် အရေးကြီးလာသည်။

၁၈၇၈ အပြီး — အန္တရာယ်ပေါင်းစုံ တစ်ချိန်တည်းရောက်လာသည်

  • တောင်ဘက် — ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်သော အောက်မြန်မာပြည်
  • အနောက်ဘက် — ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ
  • အတွင်းပိုင်း — နန်းတွင်းအုပ်စုများနှင့် မင်းသားများ၏ ပြိုင်ဆိုင်မှု
  • စီးပွားရေး — ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းများအပေါ် ဗြိတိသျှထိန်းချုပ်မှု
  • နိုင်ငံခြားရေး — ဗြိတိသျှကို တန်ပြန်နိုင်မည့် အင်အားကြီးမဟာမိတ် မရှိခြင်း
  • သဘာဝဘေး — ၁၈၇၆-၁၈၇၈ အယ်လ်နီညို ခြောက်သွ့မိုးခေါင်မှု
The road to 1885

၁၈၇၆–၁၈၇၈ ကို ဘာကြောင့် အရေးကြီးသလဲ

ဒီကာလဟာ မြန်မာဘုရင့်နိုင်ငံ ပျက်သုဉ်းသွားသည့်အချိန် မဟုတ်သေးပါ။ သို့သော် မင်းတုန်းမင်း၏ နောက်ဆုံးတည်ငြိမ်နှစ်များနှင့် သီပေါမင်းလက်ထက် အကျပ်အတည်းစတင်သည့် အလှည့်အပြောင်းကာလဖြစ်သည်။

၁၈၇၆ မင်းတုန်းမင်းခေတ် နောက်ဆုံးတည်ငြိမ်မှု
၁၈၇၇ ကျန်းမာရေးနှင့် ထီးနန်းဆက်ခံရေး အကျပ်အတည်း
၁၈၇၈ သီပေါမင်း ထီးနန်းတက်
၁၈၈၅ တတိယ အင်္ဂလိပ်–မြန်မာစစ်နှင့် မန္တလေးကျဆုံး