၁၈၇၆–၁၈၇၈ ခုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေအခြေအနေ

၁၈၇၆ မှ ၁၈၇၈ ခုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြေအနေကို နားလည်ဖို့ အရေးအကြီးဆုံးအချက်ကတော့ မြန်မာနိုင်ငံဟာ နိုင်ငံရေးအရ နှစ်ပိုင်းကွဲနေပြီးသား ဖြစ်တာပါ။ အဲဒီအချိန်မှာ မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးကို ဗြိတိသျှက မသိမ်းပိုက်ရသေးပေမယ့် အစောပိုင်း ကုန်းဘောင်ခေတ်လို တစ်စုတစ်စည်းတည်းရှိတဲ့ နိုင်ငံလည်း မဟုတ်တော့ပါဘူး။

Infographic Summary

နိုင်ငံရေးနယ်မြေအခြေအနေ

၁၈၇၆–၁၈၇၈ ခုနှစ်ဝန်းကျင်မှာ အခြေအနေကို အကြမ်းဖျဉ်းအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း မြင်နိုင်ပါတယ်။

၁၈၅၂ ခုနှစ် ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ် အပြီးမှာ ဗြိတိသျှတို့က အောက်မြန်မာပြည်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့် မင်းတုန်းမင်း၏ လွတ်လပ်တဲ့ နိုင်ငံတော်ဟာ အထက်မြန်မာပြည်ကို အဓိကထားပြီး ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့ပါတယ်။

၁၈၇၆ ခုနှစ်ရောက်တဲ့အခါ မြန်မာဘုရင့်နိုင်ငံဟာ ပင်လယ်ထွက်ပေါက်ကို တိုက်ရိုက်မထိန်းချုပ်နိုင်တော့တဲ့ အခြေအနေ ဖြစ်နေပါပြီ။ ရန်ကုန်နဲ့ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသလို စီးပွားရေးအရ ပိုပိုပြီး အရေးပါတဲ့ ဒေသတွေက ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်မှုအောက် ရောက်နေခဲ့ပါတယ်။

၁၈၇၆ ခုနှစ် — မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် မြန်မာနိုင်ငံ

၁၈၇၆ ခုနှစ်မှာ မင်းတုန်းမင်းက ထီးနန်းပေါ်မှာ အခိုင်အမာရှိနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ၁၈၅၃ ခုနှစ်က စတင်ခဲ့တဲ့ သူ့ရဲ့ နန်းသက်ဟာ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်အတွင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းတွေ အများဆုံးကြိုးစားခဲ့တဲ့ ကာလတွေထဲက တစ်ခုလို့ ယေဘုယျအားဖြင့် သတ်မှတ်ကြပါတယ်။

မင်းတုန်းမင်း ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ အဓိကပြဿနာကတော့—

ဗြိတိသျှအင်ပါယာက အနီးအနားမှာ ဆက်လက်ချဲ့ထွင်နေချိန် မြန်မာနိုင်ငံကို လုံလောက်အောင် ခေတ်မီအောင် ပြုပြင်ပြီး နောက်ထပ်စစ်မဖြစ်ဘဲ လွတ်လပ်ရေးကို ဘယ်လိုထိန်းသိမ်းမလဲ ဆိုတဲ့ ပြဿနာပါ။

မင်းတုန်းမင်းက အောက်မြန်မာပြည်ကို ပြန်လည်သိမ်းယူဖို့ထက် ကျန်ရှိနေတဲ့ နိုင်ငံတော်ရဲ့ လွတ်လပ်ရေးကို ထိန်းသိမ်းဖို့ ပိုအာရုံစိုက်ခဲ့ပါတယ်။

ဗြိတိသျှနဲ့ ဆက်ဆံရေးက ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနဲ့ တင်းမာမှုကြား အပြောင်းအလဲရှိခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှကုန်သည်တွေက မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကုန်သွယ်ခွင့်ပိုမိုရရှိရေးနဲ့ တရုတ်နိုင်ငံဘက်ကို ဆက်သွယ်နိုင်မယ့် ကုန်သွယ်လမ်းကြောင်းတွေ ဖွင့်လှစ်ရေးကို ဖိအားပေးနေခဲ့ပါတယ်။

မင်းတုန်းမင်း၏ ခေတ်မီရေးကြိုးပမ်းမှု

မင်းတုန်းမင်းအစိုးရဟာ အုပ်ချုပ်ရေး၊ အခွန်ကောက်ခံရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ ထုတ်လုပ်ရေးနဲ့ နည်းပညာပိုင်းတွေမှာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွေ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီကြိုးပမ်းမှုတွေဟာ ၁၈၅၂ ခုနှစ်မှာ နယ်မြေအများအပြား ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီးနောက် နိုင်ငံကို ပြန်လည်အားကောင်းစေဖို့ ရည်ရွယ်ခဲ့တာပါ။

ဒါကြောင့် ၁၈၇၀ ပြည့်နှစ်များက မန္တလေးဟာ ရိုးရာနန်းတွင်းမြို့တော်တစ်ခုသာ မဟုတ်ပါဘူး။ မြန်မာ့ရိုးရာအဖွဲ့အစည်းတွေကို ထိန်းသိမ်းထားရင်း ဥရောပနည်းပညာနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံအချို့ကို ရွေးချယ်ယူသုံးပြီး နိုင်ငံကို ခေတ်မီအောင်ကြိုးစားနေတဲ့ နိုင်ငံတော်ရဲ့ ဗဟိုချက်ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ခေတ်မီရေးဟာ မပြည့်စုံသေးပါဘူး။ အာဏာတည်ဆောက်ပုံမှာ—

• ဘုရင်နှင့် တော်ဝင်မိသားစု

• နန်းတွင်းဝန်ကြီးများ

• ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများ

• ရှမ်းစော်ဘွားများ

• ဗုဒ္ဓဘာသာ သံဃာအဖွဲ့အစည်းများ

• ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအာဏာနဲ့ အပြန်အလှန်အကျိုးစီးပွားဆက်ဆံရေး

• တို့အပေါ် အလွန်အမင်း မူတည်နေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

  
  

စီးပွားရေးအခြေအနေ

၁၈၇၀ ပြည့်နှစ်များရောက်တဲ့အခါ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်တဲ့ အောက်မြန်မာပြည်နဲ့ လွတ်လပ်တဲ့ အထက်မြန်မာပြည်ကြား စီးပွားရေးကွာခြားမှုက ပိုပိုပြီး ထင်ရှားလာခဲ့ပါတယ်။

အောက်မြန်မာပြည်

ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်မှုအောက်မှာ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသဟာ ဆန်တင်ပို့ရေးအတွက် အလွန်အရေးကြီးတဲ့ ဒေသ အဖြစ် လျင်မြန်စွာ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ပါတယ်။

စိုက်ပျိုးမြေများ တိုးချဲ့လာပြီး လူအများလည်း မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသကို ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာခဲ့ပါတယ်။

ရန်ကုန်ဟာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အဓိက ကုန်သွယ်ရေးဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်လာနေပါပြီ။

အထက်မြန်မာပြည်

အထက်မြန်မာပြည်မှာလည်း—

ဝါဂွမ်း၊ ကျွန်းသစ်၊ ရေနံ၊ စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များနဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ရှမ်းဒေသများနဲ့ ကုန်သွယ်မှု

တွေက အရေးပါနေဆဲဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် အထက်မြန်မာပြည်မှာ အခြေခံအားနည်းချက်ကြီးတစ်ခု ရှိပါတယ်။

နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်မှုအများစုဟာ တောင်ဘက်ကိုဆင်းပြီး ဗြိတိသျှထိန်းချုပ်တဲ့ နယ်မြေတွေကို ဖြတ်သန်းရတဲ့ အခြေအနေ ဖြစ်လာပါတယ်။

ဒါကြောင့် မင်းတုန်းမင်းရဲ့ နိုင်ငံတော်ဟာ နိုင်ငံရေးအရ လွတ်လပ်နေဆဲဖြစ်ပေမယ့် စီးပွားရေးအရ ဗြိတိသျှမြန်မာပြည်နဲ့ တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုချိတ်ဆက်လာပြီး မှီခိုရနိုင်တဲ့ အခြေအနေမျိုး ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

လူမှုရေးနှင့် ဘာသာရေးအခြေအနေ

၁၈၇၆–၁၈၇၈ ခုနှစ်အတွင်း မြန်မာ့လူမှုအဖွဲ့အစည်းဟာ အဓိကအားဖြင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာအခြေပြု လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်နေဆဲပါ။

ဘုရင်တစ်ပါးရဲ့ နိုင်ငံရေးတရားဝင်မှုနဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်ပံ့ပိုးခြင်းဟာ အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေပါတယ်။

မင်းတုန်းမင်းဟာ သာသနာရေးကို အလွန်အားပေးတဲ့ ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် လူသိများပါတယ်။

ဒါကြောင့် မန္တလေးဟာ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာ—

နန်းမြို့တော် + အုပ်ချုပ်ရေးဗဟို + ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာရေးဗဟို + ယဉ်ကျေးမှုဗဟို အဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့ပါတယ်။

တစ်ဖက်မှာလည်း အောက်မြန်မာပြည်ရဲ့ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကြောင့် လူတွေဟာ အလယ်ပိုင်းနဲ့ မြောက်ပိုင်းဒေသတွေကနေ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်နဲ့ ရန်ကုန်ဘက်ကို ပိုမိုရွှေ့ပြောင်းလာကြပါတယ်။

ဒီလူရွှေ့ပြောင်းမှုတွေကြောင့် ရိုးရာကျေးရွာလူမှုဖွဲ့စည်းပုံနဲ့ လူဦးရေဖြန့်ဝေပုံတွေဟာလည်း တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာပါတယ်။

အကြီးဆုံး အတွင်းရေးပြဿနာ — ထီးနန်းဆက်ခံရေး

၁၈၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းမှာ ထီးနန်းဆက်ခံရေးပြဿနာဟာ ဘုရင့်နိုင်ငံအတွက် အန္တရာယ်အကြီးဆုံး အတွင်းရေးပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

ကုန်းဘောင်မင်းဆက်မှာ—

“သားအကြီးဆုံးက အလိုအလျောက် ဘုရင်ဖြစ်မယ်”

ဆိုတဲ့ ရှင်းလင်းတိကျတဲ့ စည်းမျဉ်း မရှိပါဘူး။

တော်ဝင်မင်းသားအများအပြားဟာ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ရှိနိုင်တယ်လို့ ယူဆနိုင်တဲ့ စနစ်ဖြစ်ပါတယ်။

မင်းတုန်းမင်း၏ ထီးနန်းဆက်ခံမင်းသားဖြစ်တဲ့ ကနောင်မင်းသားကြီး ဟာ ၁၈၆၆ ခုနှစ်မှာ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရပါတယ်။

အဲဒီနောက်ပိုင်းမှာ မင်းတုန်းမင်းက ထီးနန်းဆက်ခံမယ့်သူကို ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ မသတ်မှတ်နိုင်ခဲ့တာကြောင့် နန်းတွင်းမှာ—

• မင်းသားများ

• မိဖုရားများ

• ဝန်ကြီးများ

• နန်းတွင်းအုပ်စုများ

ကြား အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုတွေ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပါတယ်။

၁၈၇၇–၁၈၇၈ — မင်းတုန်းမင်း ကျန်းမာရေး ဆိုးရွားလာခြင်း

၁၈၇၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလဝန်းကျင်မှာ မင်းတုန်းမင်းဟာ ပြင်းထန်စွာ နာမကျန်းဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

မင်းတုန်းမင်းရဲ့ ကျန်းမာရေးကျဆင်းလာတာနဲ့အမျှ ဘယ်သူ ထီးနန်းဆက်ခံမလဲဆိုတဲ့ မေးခွန်းက ပိုမိုအရေးကြီးလာခဲ့ပါတယ်။

ဒီအချိန်မှာ နန်းတွင်းအုပ်စုတွေ အာဏာရရှိရေးအတွက် လှုပ်ရှားမှု ပိုမိုပြင်းထန်လာပါတယ်။

အထူးသဖြင့် ဆင်ဖြူမရှင်မိဖုရား ဦးဆောင်တဲ့ နန်းတွင်းအုပ်စုက ငယ်ရွယ်တဲ့ သီပေါမင်းသား ကို ထီးနန်းတင်နိုင်ဖို့ ထောက်ခံခဲ့ပါတယ်။

၁၈၇၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလဝန်းကျင်မှာ သီပေါမင်းသားဟာ ထီးနန်းဆက်ခံမယ့်သူအဖြစ် အသာစီးရလာခဲ့ပြီး ပြိုင်ဘက်မင်းသားအချို့ကို ထိန်းသိမ်းထားမှုတွေလည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။

၁၈၇၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ — အဓိက အလှည့်အပြောင်း

မင်းတုန်းမင်းဟာ—

၁၈၇၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁ ရက်နေ့

မန္တလေးမှာ ကွယ်လွန်ခဲ့ပါတယ်။

သူဟာ အကြမ်းဖျဉ်းအားဖြင့် ၂၅ နှစ်ခန့် နန်းစံခဲ့ပါတယ်။

မင်းတုန်းမင်းကွယ်လွန်ပြီးနောက် သီပေါမင်း ထီးနန်းတက်ခဲ့ပြီး ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ရဲ့ နောက်ဆုံးဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

ဒီအပြောင်းအလဲဟာ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် အလွန်အရေးကြီးတဲ့ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲ ဖြစ်ပါတယ်။

မင်းတုန်းမင်းဟာ ဗြိတိသျှနဲ့ ဆက်ဆံရေးကို ဆယ်စုနှစ်များစွာ ထိန်းညှိလာခဲ့တဲ့ အတွေ့အကြုံရှိ ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်ပါတယ်။

သီပေါမင်းကတော့ ထီးနန်းတက်တဲ့အချိန်မှာ အသက် ၂၀ ဝန်းကျင်သာရှိတဲ့ ငယ်ရွယ်ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးအတွေ့အကြုံနည်းတဲ့ ဘုရင် ဖြစ်ပါတယ်။

သူ အမွေဆက်ခံခဲ့ရတဲ့ နိုင်ငံရေးအခြေအနေကလည်း အလွန်ခက်ခဲပါတယ်—

• တောင်ဘက်မှာ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်တဲ့ အောက်မြန်မာပြည်

• အနောက်ဘက်မှာ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ

• ဥရောပစီးပွားရေးဖိအား ပိုမိုကြီးထွားလာခြင်း

• နယ်စပ်ဒေသများမှာ ဗဟိုအာဏာ အားနည်းခြင်း

• တော်ဝင်မိသားစုအတွင်း အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှု

• နန်းတွင်းအတွင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားနဲ့ ရိုးရာအုပ်စုများ အပြိုင်အဆိုင်ရှိခြင်း

တို့ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် မင်းတုန်းမင်းကနေ သီပေါမင်းသို့ အာဏာလွှဲပြောင်းမှုဟာ ရှိပြီးသား အားနည်းနေတဲ့ နိုင်ငံရေးအခြေအနေကို ပိုမိုမတည်ငြိမ်စေခဲ့ပါတယ်။

နိုင်ငံခြားရေးအခြေအနေ

မင်းတုန်းမင်းက ဗြိတိသျှဟာ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် အကြီးမားဆုံး ခြိမ်းခြောက်မှုဖြစ်တယ် ဆိုတာ နားလည်ထားပါတယ်။

ဒါကြောင့် သူ့ရဲ့ မူဝါဒက ဗြိတိသျှနဲ့ တိုက်ရိုက်ထိပ်တိုက်မတွေ့ဖို့ ကြိုးစားရင်း တခြားဥရောပနိုင်ငံတွေနဲ့ ဆက်ဆံရေးတည်ဆောက်ပြီး နိုင်ငံတကာအရ လှုပ်ရှားနိုင်မယ့် နေရာတစ်ခု ဖန်တီးဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံက ဥရောပနိုင်ငံအချို့နဲ့ သံတမန်ဆက်ဆံရေးတိုးချဲ့ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ပေမယ့် ဗြိတိသျှကို တန်ပြန်နိုင်မယ့် အင်အားကြီးမဟာမိတ်ကို ရရှိအောင် မလုပ်နိုင်ခဲ့ပါဘူး။

တစ်ဖက်မှာ ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို အောက်ပါအကြောင်းတွေကြောင့် စိတ်ဝင်စားနေပါတယ်—

မြန်မာဈေးကွက် → ကုန်သွယ်လမ်းကြောင်း → ကျွန်းသစ်နဲ့ သဘာဝသယံဇာတ → တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ဒေသသို့ ကုန်သွယ်လမ်းကြောင်း

ဗြိတိသျှတို့ဟာ ဗန်းမော်ကနေ ယူနန်ဘက်သို့ ဆက်သွယ်နိုင်မယ့် လမ်းကြောင်းတွေကိုလည်း စူးစမ်းလေ့လာနေခဲ့ပါတယ်။

ဒါက မြောက်ပိုင်းမြန်မာနိုင်ငံရဲ့ မဟာဗျူဟာတန်ဖိုး ပိုမိုကြီးမားလာကြောင်း ပြသပါတယ်။

အကျဉ်းချုပ် — ၁၈၇၆–၁၈၇၈ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငွရေး-စီးပွားရေး-လူမှုရေး အခြေအနေ

၁၈၇၆

🟢 မင်းတုန်းမင်း အုပ်ချုပ်မှု အတော်အတန်တည်ငြိမ်
🟢 အထက်မြန်မာပြည် လွတ်လပ်နေဆဲ
🟡 ခေတ်မီရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ဆောင်ရွက်နေ
🟡 ဗြိတိသျှ၏ စီးပွားရေးဖိအား တိုးလာ
🔴 အောက်မြန်မာပြည်ကို ဆုံးရှုံးထားပြီးသား

၁၈၇၇

🟡 မင်းတုန်းမင်း ကျန်းမာရေးဆိုးရွားလာ
🟡 ထီးနန်းဆက်ခံရေးပြဿနာ ပိုမိုအန္တရာယ်ရှိလာ
🟡 နန်းတွင်းအုပ်စုများ အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှု ပိုမိုပြင်းထန်လာ

၁၈၇၈

🔴 ထီးနန်းဆက်ခံရေး အကျပ်အတည်း
🔴 အောက်တိုဘာ ၁ ရက် — မင်းတုန်းမင်း ကွယ်လွန်
👑 သီပေါမင်း ထီးနန်းတက်
🔴 နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှု ပိုမိုအားနည်းလာ

အရေးကြီးတာကတော့ ၁၈၇၈ ခုနှစ်မှာ ဗြိတိသျှက အထက်မြန်မာပြည်ကို မသိမ်းပိုက်ရသေးပါဘူး။

အထက်မြန်မာပြည်ကို အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်တာက ၇ နှစ်အကြာ ၁၈၈၅ ခုနှစ် တတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ် အပြီးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီနောက် မန္တလေး ကျဆုံးခဲ့ပြီး သီပေါမင်းနဲ့ မိဖုရားစုဖုရားလတ်တို့ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ နယ်နှင်ခဲ့ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ၁၈၇၆–၁၈၇၈ ကာလကို “မင်းတုန်းမင်းခေတ်ရဲ့ နောက်ဆုံးတည်ငြိမ်နှစ်များ” နဲ့ “သီပေါမင်းလက်ထက် အကျပ်အတည်းစတင်တဲ့ ကာလ” ကြားက အလှည့်အပြောင်းကာလ လို့ သတ်မှတ်နိုင်ပါတယ်။

ဒီကာလဟာ နောက်ဆုံးမှာ ၁၈၈၅ ခုနှစ် လွတ်လပ်တဲ့ မြန်မာဘုရင့်နိုင်ငံ ပျက်သုဉ်းသွားမှု ဆီကို ဦးတည်သွားတဲ့ အရေးကြီးတဲ့ အစပိုင်းကာလလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

သဘာဝ ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်မှု အခြေအနေမှသည် လူမှု-စီးပွားထိခိုက်မှု

၁၉ ရာစု၏ အဆိုးရွားဆုံးနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် အပြင်းထန်ဆုံး အယ်လ်နီညို (El Niño) ဖြစ်စဉ်များထဲမှ တစ်ခုသည် ၁၈၇၆ ခုနှစ်မှ ၁၈၇၈ ခုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အာရှတိုက်တွင် ဤရေရှည် ရာသီဥတုဖောက်ပြန်မှုကြောင့် မုတ်သုံမိုးများ အကြီးအကျယ် ရွာသွန်းမှုမရှိဘဲ ပျက်ကွက်ခဲ့ပြီး၊ သမိုင်းတွင် လူသေဆုံးမှု အများဆုံး အငတ်ဘေးကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

အာရှတိုက်တစ်လွှား သက်ရောက်မှုများ (၁၈၇၆–၁၈၇၈):

• အိန္ဒိယနိုင်ငံ: အယ်လ်နီညိုကြောင့် အနောက်တောင် မုတ်သုံမိုး ဆက်တိုက်ဆိုသလို ခေါင်းပါးခဲ့ပြီး ၁၈၇၆-၁၈၇၈ အငတ်ဘေးကြီးကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဒက်ကန်ကုန်းပြင်မြင့်နှင့် တောင်ပိုင်းအိန္ဒိယတို့တွင် မိုးခေါင်ရေရှားမှု အဆိုးရွားဆုံး ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး လူဦးရေ ၅.၅ သန်းမှ ၁၀ သန်းကြား သေဆုံးခဲ့သည်။

• တရုတ်နိုင်ငံ: မြောက်ပိုင်း တရုတ်နိုင်ငံတွင် (၁၈၇၆-၁၈၇၉ မြောက်ပိုင်းတရုတ် အငတ်ဘေး ဟုလူသိများသော) သုံးနှစ်ကြာ မိုးခေါင်မှုဒဏ်ကို ဆိုးရွားစွာ ခံစားခဲ့ရသည်။ ရှန်ရှီ၊ ရှန်းရှီ နှင့် ဟီနန် ပြည်နယ်များတွင် စိုက်ပျိုးသီးနှံများ လုံးဝပျက်စီးခဲ့ပြီး လူဦးရေ ၉ သန်းမှ ၁၃ သန်းအထိ သေဆုံးခဲ့သည်။

• အရှေ့တောင်အာရှ: သမုဒ္ဒရာရေပြင် အပူချိန် ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် အနောက်ပစိဖိတ်ဒေသမှ စိုထိုင်းဆများကို တွန်းထုတ်လိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်သွားပြီး ဒတ်ချ်အရှေ့အင်ဒီ (ယခု အင်ဒိုနီးရှား) နှင့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတို့တွင် ပြင်းထန်သော မိုးခေါင်ရေရှားမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေသည် ဒေသတွင်း ဆန်စပါးနှင့် အခြားစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများကို ဆိုးရွားစွာ ပျက်စီးစေခဲ့သည်။

ပြင်းထန်သော မိုးခေါင်ရေရှားမှုသည် သဘာဝဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း၊ အာရှတိုက်တွင် ဤမျှကြီးမားသော လူသေဆုံးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရခြင်းသည် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းများ (ဥပမာ - စိုက်ပျိုးသီးနှံများ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးနေချိန်တွင် ကိုလိုနီအစိုးရများက အိန္ဒိယမှ ဂျုံများကို ဆက်လက် တင်ပို့နေခြင်း) ကြောင့် ပိုမိုဆိုးရွားသွားစေခဲ့သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက မှတ်ချက်ပြုကြသည်။

၁၉ ရာစုက အယ်လ်နီညို မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိခဲ့လား 🤔

၁၉ ရာစု (အထူးသဖြင့် ၁၈၇၆-၁၈၇၈) အယ်လ်နီညိုသည် မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သော်လည်း၊ အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့ကဲ့သို့ အဆိုးရွားဆုံး အငတ်ဘေးဆိုက်သည့် အခြေအနေမျိုး မကြုံတွေ့ခဲ့ရပါ။ ထူးခြားချက်မှာ ထိုအချိန်က အောက်မြန်မာနိုင်ငံသည် ကပ်ဘေးသင့်နေသော အခြားနိုင်ငံများအတွက် အဓိက ဆန်တင်ပို့ရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

အဓိက သက်ရောက်မှု အခြေအနေများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည် -

• ရာသီဥတုအခြေအနေ: အယ်လ်နီညို သဘာဝအရ မိုးရွာသွန်းမှု လျော့နည်းပြီး အပူချိန် ပိုမိုမြင့်မားလေ့ရှိသောကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်းဒေသများတွင် မိုးခေါင်မှုအချို့ကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။

• သို့သော် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသရှိ ရေအရင်းအမြစ်များကြောင့် အောက်မြန်မာပြည် ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရေးကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်ပျက်စီးစေခြင်း မရှိခဲ့ပါ။

• အောက်မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆန်တင်ပို့မှု: ထိုအချိန်က အောက်မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှအစိုးရ လက်အောက်တွင်ရှိပြီး မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ၌ ဆန်စပါးကို စီးပွားဖြစ် တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးနေချိန် ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယတွင် မုတ်သုံမိုးခေါင်းပြီး အငတ်ဘေး အပြင်းအထန် ဆိုက်ရောက်နေချိန်ဖြစ်သောကြောင့်၊ အောက်မြန်မာနိုင်ငံမှ ဆန်များကို အိန္ဒိယသို့ အမြောက်အမြား တင်ပို့ခဲ့ရသည်။ ယင်းအခြေအနေက မြန်မာနိုင်ငံကို အာရှ၏ "ဆန်အိုးကြီး" (Rice Bowl) အဖြစ် အခိုင်အမာ ရပ်တည်လာစေရန် တွန်းအားဖြစ်စေခဲ့သည်။

• မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း: ကုန်းဘောင်ခေတ် နှောင်းပိုင်း (မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်းတို့ လက်ထက်) မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းတွင်မူ ရာသီဥတု ပူပြင်းခြောက်သွေ့မှုနှင့်အတူ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ ဆန်လိုအပ်ချက်ကြောင့် ပြည်တွင်း၌ပါ ကုန်ဈေးနှုန်း မြင့်တက်မှုနှင့် စီးပွားရေး ဂယက်ရိုက်ခတ်မှု အချို့ကို ခံစားခဲ့ရနိုင်သည်။

• ၁၈၇၆-၁၈၇၈ အယ်လ်နီညိုသည် မြန်မာနိုင်ငံကို အိန္ဒိယ၊ တရုတ်တို့ ကဲ့သို့ သန်းပေါင်းများစွာ သေကျေပျက်ဆီးခဲ့ရသလို သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခုအနေဖြင့် ဆိုးရွားစွာ မဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့ပေမယ့် သမိုင်းကြောင်းအရ နိုင်ငံရေး၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အချိုးအကွေ့တစ်ခုကို သိသာစွာ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

• အထက်ဖေါ်ပြပါ မန္တလေး နန်းတွင်းမငြိမ်မသက်၊ စီးပွားရေးခက်ခဲ၊ ရာသီဥတုဖေါက်ပြား အငတ်ဘေးကြုံရချိန် အထက်မြန်မာနိုင်ငံမှ ပြည်သူအများ အင်္ဂလိပ် အုပ်ချုပ်ရာ အောက်မြန်မာနိုင်သို့ အမြောက်အမြား ရွေ့ပြောင်းခြင်း Exodus အားဖြင့် နိုင်ငံအင်အားကို ချိနဲ့ ပြုန်းတီးခဲ့ရသည်။